1- پست بودن دنيا در نظر انسان با عزت و عزيز بودن خود در جهان هستي: حضرت علي (ع) در اين زمينه مي فرمايد: " من كرمت عليه نفسه هانت عليه الدنيا[1]" كسي كه داراي عزت و كرامت باشد دنيا در نظرش پست و لايق اهانت است. اين امر حاصل نمي شود مگر او دنيا را بشناسد و بينش خود را مختص با حيات مادي صرف, نكند بلكه اساس خلقت و جايگاه دنيا را در صحنه گيتي بشناسد و پس از آن مقام عالي انسانيت را كه مي تواند كسب نمايد را بفهمد.
2- عدم ارتكاب معصيت: يكي از پيامدهاي عزت نفس در آدمي عدم انجام معصيت است. "من كرمت نفسه لا يهنها بالمعصيه[2]". آن كس كه بزرگي و كرامت نفس خود را باور دارد هرگز با پليدي گناه, پست و موهونش نمي سازد. انسان اگر احساس شخصيت كرد, احساس عزت در او بود, اگر اين احساس با معرفت قلبي و يقيني بودد, خود را از اطاعت خدا دور نمي كند و به سرپيچي از فمان خدا دست نمي زند. اصولاً يكي از علت هاي انجام گناه, احساس بي ارزشي, پوچي و ذلت نفس مي باشد از زمينه هاي رواني گناه, تحقير, حقارت و كوچكي نفس انسان است و انسان مكرم با شناخت شان خود, دست به گناه نمي زند.
حضرت علي (ع) در اين مورد مي فرمايد: " من شرفت نفسه نزهها عن زله المطالب[3]" كسانيكه شرافت نفساني دارند دامن خود را به خواهش هاي پست آلوده نمي كنند.
3- خوار و موهن بودن شهوات نزد انسان هاي با كرامت: در نهج البلاغه علي (ع) مي فرمايد:
" من كرمت عليه نفسه هانت عليه شهوته[4]" كسي كه شخصيت و كرامت نفس داشته باشد يعني نفسش برايش عزت و شرف داشته باشد, شهوات و ميل هاي نفساني در نظرش خوار و پست و كوچك است اين بدان معني نيست كه انسان با عزت اصلاً شهوات نداشته باشد بلكه شهوات در تملك و كنترل او بايد باشد و از شرعي به ارضاي آنها بپردازد به عبارت ديگر ميل ها در كف انسان اسير باشند نه اينكه انسان اسير و بندي آنها باشد.
امام هادي (ع) مي فرمايد: "من هانت عليه نفسه فلا تامن شره[5]" بترس از آدمي كه خودش براي خودش قيمت ندارد. آدمي كه احساس شرافت و كرامت در خود نمي كند از شر او ايمن مباش (مطهري, 1367, ص 202).
4- انجام اعمال نيك: انسان با كرامت انجام اعمال نيك را بر خود واجب مي داند: "الكريم مري مكارم افعاله دنيا عليه يقضيه[6]". علي (ع) مي فرمايد: در نظر انسان شريف نيكوكاري و حسن عمل ديني است كه بر ذمه او ست و خود را به اداء آن موظف مي داند.
5- عدم تزلزل در برابر سختي ها: انسان با عزت از روح و نفس مطمئنه اي برخوردار است كه مسايل و مشكلات نمي تواند آنها را دچار تزلزل و ناراحتي روحي و رواني گرداند و در اصطلاح روان شناسي آستانه تحمل آنها بالا است و با كوچكترين مشكل از جا در نمي روند و لذا حلم و سعه صدر در قبال مشكلات و بالا بردن آستانه تحمل در برابر مشكلات در سايه عزت نفس حاصل مي شود.
