روان شناسی

مقايسه فرسودگي شغلي

بين پرستاران بخشهاي داخلي، جراحي، روانپزشكي و سوختگي

دكتر شهين طوبايي¹- دكتر علي صحرائيان²

چكيده

زمينه و هدف: تنش‏‌‏هاي رواني و فرسودگي شغلي مي‌توانند بر احساس رضايت حرفه‌اي و همچنين مراقبت از بيماران تأثير منفي داشته باشند. مطالعه حاضر با هدف بررسي و مقايسه فرسودگي شغلي در پرستاران شاغل در بخشهاي داخلي، جراحي، روانپزشكي و سوختگي انجام شد.

روش تحقيق: در اين مطالعه، پرسشنامه‌هاي مربوط به اطلاعات جمعيت‌شناختي به صورت بي‌نام در بين 180 پرستار از بخشهاي روانپزشكي، سوختگي، جراحي و داخلي پنج بيمارستان شهر شيراز، در محدوده زماني بهمن 1383 تا تيرماه 1384 توزيع گرديد. جهت اندازه‌گ‌يري شدّت فرسودگي شغلي نيز از پرسشنامه فرسودگي شغلي ماسلاچ (MBI) استفاده گرديد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و آزمونهاي آماري آناليز واريانس يك‌طرفه و Tukey در سطح معني‌داري 05/0P≤ مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.

يافته‌ها: در 25% از شركت‌كنندگان، معيارهاي فرسودگي شغلي مشاهده شد. بر اساس امتياز پرسشنامه فرسودگي شغلي در بخشهاي مختلف، كاهش كفايت شخصي در بخش سوختگي (001/0=P) و افزايش خستگي هيجاني در بخش روانپزشكي (002/0=P)، به طور معني‌داري بيشتر از ساير بخشها بود. مسخ شخصيت، در پرستاران مرد، به طور قابل ملاحظه‌اي بيش از پرستاران زن مشاهده گرديد (001/0=P). معيارهاي مسخ شخصيت در پرستاران شاغل در نوبت كاري شب، به طور معني‌داري بيشتر از ساير نوبت‌هاي كاري بود (0001/0=P).

نتيجه‌گيري: به دليل فشارهاي رواني همراه با كار در بخشهاي روانپزشكي و سوختگي، بايد به پرستاران شاغل در اين بخشها، توجه ويژه‏‌‏اي مبذول گردد؛ همچنين پرستاران مرد و شاغلين نوبت كاري شب، استعداد بيشتري براي ابتلا به فرسودگي شغلي دارند.

كليد واژه‌ها: فرسودگي شغلي؛ پرستار؛ بيمارستان

افق‌دانش؛ مجله دانشكده علوم‌پزشكي و خدمات بهداشتي،درماني گناباد (دوره12؛ شماره 4؛ زمستان سال 1385)

دريافت: 29/9/85 اصلاح نهايي: 24/4/86 پذيرش:3/5/86

مقدمه

اخيراً توجه به موضوع تنش‌‏هاي رواني در بين حرفه‌اي‏‌‏هاي مشاغل مددرسان، افزايش يافته است (2،1). پريشاني رواني. بر احساس رضايت حرفه‏‌‏اي و همچنين كيفيت مراقبت از بيمار، تأثير منفي دارد (3). عوامل فردي، بين فردي و سازماني با تنش و فرسودگي شغلي ارتباط دارند (4،1). مطالعات انجام‌شده، نشان مي‌دهد كه فشار كار و منابع مناسب و كافي، از عوامل تأثيرگذار بر سطح تنش شاغلين حرفه‌هاي پزشكي است. رضايت شغلي مي‌تواند در مقابل اثرات منفي متعاقب تنش شغلي، نقش حمايتي و بازدارنده داشته باشد (4). فرسودگي شغلي، پديده‏‌‏اي است كه در آن اثرات تجمعي فشار محيط كار، بتدريج افراد را مستأصل كرده، آنها را وادار به عقب‌نشيني رواني مي‌كند (5).

فرسودگي شغلي، سندرمي شايع در مشاغلي است كه قسمت عمده زمان در آن، صرف حمايت از ساير افراد مي‌شود و در بين شاغلين حرفه‌هاي پزشكي، بسيار مورد مطالعه قرار گرفته است (6). فرسودگي شغلي با گزارشات مشخصي از كاهش توانايي در توجه‌كردن به بيماران همراه بوده است (7). مدل ماسلاچ فرسودگي شغلي، سندرم خستگي هيجاني³، مسخ شخصيت⁴ و كاهش احساس كفايت شخصي⁵، يا تركيبي از اين ويژگيها را در افراد مورد مطالعه توصيف مي‌كند. نقطه مقابل فرسودگي شغلي (همراه با امتياز پايين فرسودگي شغلي)، نشان‌دهنده تعهد شغلي است (8). پرستاران نسبت به پيشرفت فرسودگي شغلي مستعدترند و علت آن، به طور عمده، ماهيت شغل و تقاضاي هيجاني آنان است (10،9).

فرسودگي شغلي در پاسخ به فشارهاي هيجاني مزمن پيشرفت كرده، در نتيجه در رابطه پرستاران با بيماران، همكاران، خانواده و محيط اجتماعي، اختلال ايجاد مي‌كند (11-13).

همچنين، فرسودگي شغلي ارتباط نزديكي با غيبت از كار پرستاران و رهاكردن شغل پرستاري دارد (15،14) و در نهايت به كاهش توجه و مراقبت از بيماران منتهي مي‌شود (16-19).

شدّت فرسودگي شغلي در پرستاراني كه در زمينه‏‌‏هاي مختلف مشغول به كارند، متفاوت است. مقايسه انجام‌شده بين بخشهاي مختلف بيمارستان (اتاق عمل، بخش كودكان، زنان و جراحي)، تأثير محيط را بر فرسودگي شغلي، تأييد مي‌كند (21،20). مطالعه حاضر با هدف مقايسه فرسودگي شغلي در پرستاران شاغل در بخشهاي داخلي، جراحي، روانپزشكي و سوختگي انجام شد.

ادامه مطلب