X
تبلیغات
پرسشنامه، تست و آزمون‌های روان‌شناسی - گوشه گیری کودکان

پرسشنامه، تست و آزمون‌های روان‌شناسی

حضرت زهرا سلام الله علیها فرموده اند: کسی که عبادت های خالصانه خود را به سوی خدا فرستد، پروردگار بزرگ، برترین مصلحت را به سویش فرو خواهد فرستاد.

گوشه گیری کودکان

لازم به تذکر است که هرنوع عزلت ودرتنهائی ماندن گوشه گیری تلقی نمیشود . هرانسان گاهگاهی دوست دارد تنها باشد به خودسناسی و جل مشکلات زندگی بپردازد. گوشه گیری زمانی حالت مرض پیدا می کند که فرد از آمیزش با جمع همنوعان بیزار وبیمناک باشد . اینجاست که گوشه گیری نیاز به درمان بموقع دار د و درصورت غفلت به پیدایش حالات روانی شدید و افسردگی منجر می گردد.

 

علائم ونشانه ها:
گوشه گیری با یک سلسله علائم متعددوبه هم پیوسته همراه است. فرد گوشه گیر چون مشکلاتش را نمی تواند درعالم واقعیت حل کند ،به تخیل فرو می رود وبه خیالبافی می پردازد بی اساس است بی هدف و نمی داند چه باید بکند وبرای آینده اش چه طرحی بریزد . ارمردم گریزان است وتمنا وخواهش رابعنوان تحمیل میداند ودربرابر آن بشدت مقاومت می کند. ازاینرو ،درارتباط با اطرافیان دچار تضاد وکشمکش می گردد.برای دفاع ازحقش اقدام نمی کند وکناره گیری رابر تلاش ترجیح می دهد .

 

محدود ساختن تمام جنبه ها و فعالیت ها زندگی ، خجالت و سکوت ، محرومیت ،ناتوانی در برقراری رابطه با دوستان و معلما ن ، فراز فعالیتهای اجتماعی و بتعویق انداختن انجام کارها ،بی حوصلگی و کسالت واحساس خستگی ونگرانی از آینده ،کمک نخواستن از دیگران به هنگام نیاز ، درانجام کارها از این شاخه به آن شاخه پریدن سازش با وضع موجود و اعتراض نکردن به آن حتی در صورت احساس ناراحتی و نگرانی ،احساس پوچی وبی ارزشی ،ابراز وجود نکردن ، تسلیم در برابر خواسته های دیگران ،تقصیر گناهان را به گردن گرفتن ،ناتوانی در بروزاحساسات خصومت وپرخاشگری،اجتناب از رقابت ، درون گرایی ودرخود فرو رفتن ،زود رنجی ،زود گریستن ،پریشانی وبیقراری ،غیبت از مدرسه ، بی علاقگی به کلاس ، عدم تمرکز حواس ،اختلال درخواب و خوراک ،بی اعتنا ئی به وقایع اطراف ، نادیده ونشنیده گرفتن پرسشهای اطرافیان ، بی اعتمادی نسبت به توانائیهای خویش، داشتن نگرش منفی وبدبینانه به اطرافیان ،مطرح نکردن اشکالات درسی درکلاس و غقب ماندگی درسی در بین دانش آموزان گوشه گیر به وفور مشاهده می شود .

 

لازم به یاد آوری است که نشانه ها و علائم دفتاری فوق درافراد گوشه گیر دیده شده است ولی این به آن معنی نیست که یک فرد گوشه گیر الزاما باید دارای تمامی آن موارد رفتاری باشد . با ملاحضه یک برخورد از دانش آموز نیز نمی توان اورا گوشه گیر بدانیم وبه او برچسب بزنیم . توالی مشاهده نکته ای مهم وقابل تامل است . مشاهده رابه دفعات زیاد و مکرر باید انجام داد.به عبارت دیگر درمشاهده سم اختلاب رفتاری باید به سه ویژگی فراوانی ،شدت و مدت توجه نمود . ضمنا مشاهده بایستی درموقعیت طبیعی صورت بگیرد نه درزمان رسمی و کنترل شده مثل کلاس درس . درزمان بازی وزنگ تفریح مشاهده واقعی تر است . دانش آموز درکلاس حالت کنترل شده دارد. مشاهده گردرساعت فوق برنامه و آزاد اگردانش آموزرا مشاهده کرد،بهتر می تواند رفتاراو را بشناسد . درکلاس ،ما خودمان را آن گونه که واقعا هستیم ،بروز نمی دهیم ،چون کلاس ما راکنترل می کنند و جلوی حرکات آزاد مارا می گیرد ،اما درساعات غیر رسمی ماخودمان هستیم . الذا می گویند مثلا مربی ورزش دانش آموران را بهتر می شناسد. مربی تربیتی هم می تواند در ساعات تفریح با آنا ن قدم بزند ،گفتگو کند و بهتر آنان را بشناسد .چرا می گویند که اگر خواستی فردی را بشناسی با او به سفر برو ،چون سفرنمونه ای از یک زندگی کوتاه و واقعی است .

 

انسان دریک رابطه رسم خودرابهتر ازآنچه که واقعا هست ،نشان میدهد ،اما درسفر چون متن یک زندگی واقعی است آنچنان که هست ،خود را بروز میدهد .

 

انواع حالات گوشه گیری :

 

گوشه گیری میتواند بصورتهای مختلفی تجلی نماید . این صورتها وحالات خود دارای درحات متفاوتی از شدت و ضعف هستند که اهم آنها بشرح زیر است :
١.گوشه گیری اجتماعی :
این گروه از افراد در سازگاری اجتماعی دچار سکست شده ، از مصاحبت با مردم خودداری مینمایند و سرگرمیهای فردی را به شرکت بر امور اجتماعی مقدم میدارند . بقول معروف اجتماعی نیستنند وتربیت اجتماعی نشده اند . اغلب اوقات تنها با اعضای خانواده خود و همسالان آشنای خود بازی می کنند واز دیگران دوری می نمایند . شرم و خجالت آنها ممکن است موجب عدم توانائی درکسب برخی مهارتهاشود .


٢. لالی انتخابی :
حالت کلی واساس این اختلال کناره خوئی دائم از صحبت تقریبا درتمام موقعیت های اجتماعی (از جمله مدرسه ) می باشد. علیرغم توانائی دریک زبان محاوره ای وصحبت کردن ، این کودکان ممکن است بوسیله تکان دادن سر ودر بعضی موارد توسط نطق و ادای جملات تک سیلابی و کوتاه ارتباط بر قرار کند .
کودکان و نوجوانان مبتلا باین اختلال عموما مهارتهای زبانی عادی رادارند .
اگر چه بعضی از آنها رشد توام با تاخیر و اختلالاتی درتلفظ را دارند .

اما بهر حال امتناع از صحبت ناشی از عدم کفایت در تکلم و زبان و یا اختلال ذهنی دیگر نیست . این افراد بطور معمول دارای حالات رفتاری از قبیل خجالت مفرط ، انزوا وکناره گیری اجتماعی ، اتکاء و چسبیدن به مادر ،امتناع ازرفتن به مدرسه ،وسواس ،منفی گرائی و اوقات تلخی توأم با خشم هستند .


 

این اختلال معمولا در مدرسه بیشتر آشکار شده ودر نتیجه آسیب های تحصیلی و اجتماعی برای کودک ایجاد می کند .

 

٣ ویژگی اصلی این حالت انزوا طلبی وجود اضطراب و آشفتگی است . این افراد ممکن است به مواظبت کنندگان شان بچسبند و با آنها نجوا کنند . آنها درهنگامیکه مواجهه با اندکی درخواست برای ارتباط با افراد دیگر می گردند ،گریا ن و مضطرب می شوند . این گونه کودکان ممکن است بعنوان کودکان بدون کلام (بی زبان ) یا حتی بعنوان افراد گنگ و بی صدا بنظر آیند اگرچه هیچگونه آسیب وضایعه ای در مهارتهای ارتباطی ندارند . معمولا این کودکان غیر جسورو فاقد اعتماد به نفس می باشند . از ٥/٢ سالگی می تواند شروع شود و در مواقعی بطور خوربخود معالجه ودرمان میشود .

 

٤ اوتیسم :
اوتیسم یکی از انواع پسیکوزهاست که گفته می شود از هر دو هزار تاچهار هزار کودک یک نفربه آن مبتلاست .نشانه های این بیماری معمولا در اوام کودکی وطفولیت قابل ملاحضه و توجه است . در طفولیت و اواخر دوران کودکی ، به نظر طبیعی می آید اما خیلی زود پی خواهند برد که کودک از نظر گفتاری و کلامی رشد نکرده است .
درمقابل صداها عکس العمل نشان نمی دهد ودیگران تصورمی کنند اوناشنوا است . او نیازها یش را حرکات و ژستهایش ابراز می کند . پس از طفولیت خاموشی و حرف نزدن او کاملا چشمگیر است. از تغییر درروند معمول روزانه شان ویا تغییردرمحیط اطرافشان آشفته می شوند . به ندرت لبخند ویا خنده برلب دارد،و اگر بخندد ،خنده اش بی مناسب خواهد بود . او دردنیای خود زندگی می کند واز دیگران بریده و قطع رابطه کرده است گفتارش شدید ا با تاخیر همراه است علت اوتیسم ناشناخته است . اوتیسم در پسران چهار برابر دختران دیده میشود . این افراد بعلت بهره هوشی کم معمولا نیاز بهت آموزش وپرورش ویژهای دارند .برای کودک مبتلاء به اوتیسم هیچ درمان پزشکی وجود ندارد ،هر چند معلمان می توانند در رفتار آنها بهبود ایجاد کنند .

 

علل
عوامل متعددی ازقبیل عوامل جسمانی ، روانی ، خانوادگی ، اجتماعی وتربیتی موتجتب گوشه گیری میشود . ضعف ونقص جسمانی ، اختلال در عملکرد غده فوق کلیوی ،بیماری طولانی کودک ،غم واندوه شدید و مداوم ،احساس گناه ،تکبر و غرور بیش از حد ،احساس حقارت شدید ، حسادت و انتقامجوئی ، ترس و ناامنی ، بی حوصلگی در برقراری ارتباط سالم با کودکان ،شکستها و ناکامیهای پی درپی ،فقر وتنگدستی ، پذیرفته نشدن درخانه ومدرسه ، نابسامانیهای خانوادگی ،طلاق ، بی پاسخ گذاشتن پرسشهای کنجکاوانه کودکان ، نبودن الگوی اجتماعی مطلوب درخانه ، محرومیت از محبت مادری ، عدم حضور پدر درخانه ،اعتیاد خانواده ،حمایت افراطی کودک همراه با چشم پوشی شدید ، تبعیض ، انتقاد و بهانه گیریهای مداوم و بی مورد والدین و معلمان و عقب ماندگی درسی در بروز گوشه گیری نقش به سزائی دارند .

 

درمواردی گوشه گیری و فرار از موقعیت مخاطره انگیز ، معقول ترین شیوه برای مقابله با موقعیت ناکام کننده به شمار می رود . درخود فرو رفتن نوحوان در دوره بلوغ نیز ممکن است به گوشه گیری بینجامد . بعبارت دیگر ،زمانی گوشه گیری نوجوان با تفکر درباره طبیعت و خویشتن ومشاهده و تجزیه و تحلیل امور پیرامون همراه است که از کنجکاوی نشات می گیرد وازطریق آن نوجوان می خواهد به چراهای درونی خود پاسخ دهد . همچنین هر گاه نوجوان درسازگری بامحیط اجتماعی شکست بخورد ، احتمال می رود که گیرشه گیر شود .

 

درمان

 

شیوه های درمان گوشه گیری بسیار متعدد و متنوع است . معلمان و والدین در رفع مشکلات کودکان گوشه گیر نقش به سزائی دارند وبا صمیمیت و محبت باید تمام تغییرات رفتاری مناسب و موقعیت آمیز آنان را مورد توجه قرار دهند وبا تشویق آنان را بسوی فعالیت های اجتماعی سازنده درمدرسه وخانه و اجتماع راعب سازند . معلم باید کار را در مدرسه وخانه و اجتماع راغب سازند. معلم بایدکاررا درمدرسه با آنچه که کودک احساس کند که می تواند درانجام امور موفق شود براعتماد به نفس او افزوده می گردد ودر میابد که دیگر به گوشه گیری نیازندارد.بعبارت دیگر ،باید به کودک کاری محول شود که بتواند با موفقیت ازعهده انجامش بر آید .

 

با کودک بحث منطقی بعمل آید وبرتوانها ونکات مثبت او توجه تاکید شود . همچنین باشناسائی بموقع ومناسب رفتاری مطلوب ونامطلوب به او آموخته شود که چگونه میتواند احساسات خود را از طریق صحیح وسازنده ونه شیوه های مخرب –ابرازکند. عوامل زمینه ساز گوشه گیری نظیر تحقیرها احساس گناه باید ازبین بروند . دراین مورد،روان درمانی فردی و گروهی میتواند در رفع گوشه گیری موثر واقع شود.

 

همچنین تغییر شرایط محیط زندگی وسرگرم ساختن آنان به کار و فعالیت وعلاقه مند کردن به امور روزمره زندگی ارزشهای مفید درمان گوشه گیری بشمار می روند. همچنین والدین ومعلمان باید باکودکان گوشه گیر با ملایمت ،مسالمت و دلجوئی رفتار کنند.

بردن به گردشهای علمی ،تشویق کودک به سخن گقتن ود حضور والدین و دوستا ن وبستگان و جرات دادن به او مبنی براینکه بتواند دربرابر جمع سخن بگوید ،شرکت دادن اودر فعالیتهای هنری وایفای نقش درنمایشنامه ها از جمله اعمالی هستند که مهارتهای اجتماعی دانش آموزان راافزایش می بخشند وآنان را درمبارزه با گوشه گیری یاری می دهند.
درپایان بحث لازم است برخی ازشیوه های درمان زا که مختصرا به آنها اشاره شد وتا حدود زیادی درزمینه کمک به کودکان کمرو وگوشه گیر مفید وموثر می باشند ،بعنوان پیشنهادات عملی بیشتر توضیح دهیم .


 

١. تربیت اجتماعی :
انسان درآستانه تولد ،بالقوه موجودی است اجتماعی که تدریجا تحت تاثیر محیط فعالیت پید امی کند و قلمرو اجتماعی شدنش به ترتیب خانه ،کوچه ، مدرسه ، محل ،شهر ، کشورجهان است. ازجمله اثاروعلائم رشد اجتماعی عبارتند از برقراری ارتباط با فامیل ،همسایگان ،گروه همسن وهمکلاسان ودرمراحل بعدی بویژه اواخر جوانی تحکیم روابط اجتماعی از قبیل عضریت سیاسی ، علاقمندی به فعالیتهای اجتماعی مانند راه اندازی وشرکت درمراسم جشن وسرور ،عزاداریها ،راهپیمائی ها ،جمعه و جماعات واز این قبیل ،لازمه تحقق این امر ،اجتماعی بودن والدین ودوستان وآشنا بودن معلمین با مسائل تعلیم وتربیت است تازمینه اجتماعی شدن آنان را فراهم و آموزشها و هدایتها ی لازم را به نوجوانان بدهند .

محیط هرچه کوچکتر باشد مسلما امکانات برای رشد اجتماعی ناچیزتر است . محیط بزرگ افراد بزرگتر به بار می آورد . عوامل موثر در رشد اجتماعی عبارتند از انجمن اسلامی مدرسه ، عضو کلوپ هنر ،عضو تیم فوتبال و غیره . منظور ازشرکت ،اعلام موضع اجتماعی است.
وقتی دانش آموزی درراهپیمائی روز قدس یا دریک مجلی شادی ویابرنامه سوگواری شرکت می کند ،در واقع این شرکت به معنی نوعی ا ظهار شادی ،همدردی . موضعگیری سیاسی می باشد . و اما منظور از فعالیت ،پذیرش نقشش وایفاء نقش در فعالیتهای اجتماعی است .


 

امروزه کسانی یافت می شوند که بعلت عدم تربیت صحبح اجتماعی ازمهارتهای اجتماعی محروم بوده ودر سن 40 یا 50 سالگی هم احساس می کنند از نظر رشد اجتماعی ،کودک نابالع اند ،در برابرهر منطق ،مغلطه و و سفسطه تسلیم اند . همواره خود را مجرم تلقی نموده واز عذاب وجدان رنج می برند اگر به میهمانی روندن از برخورد احساس عجز می کنند و اگر میهمان برایشان بیاید در نحوه پذیرائی درمی مانند .
اسلام به تربیت اجتماعی فر داهمیت میدهد وبرای شکل گیری یک جامعه سالم تربیت اجتماعی راضروری می داند وبرای آن اصانت واهمیت وافر قائل است. این ضرورت برای کودکان وجوانان سالم ومتعادل مطرح است وصد البته که دانش آموزان گوشه گیر بمراتب نیازمند تر به آنند . مربیان آگاه ودلسوز ما باید دست اینگونه دانش آموران را بگیرند وبا مهر ومحبت واردصحنه های مختلف فعالیتهای گروهی و اجتماعی کنند وبراساس توان و قدرت وعلاقه شان آنان رادر برنامه های مختلفف و متنوع مدرسه از قبیل سرود ،تئاتر ونمایشنامه ،ورزش ،مقاله خوانی ،کتابخانه ،کلوپها،اردو ،کوهنوردی و...شرکت داده تااینکه بتدریج بتوانند پرده های تار وهم وخیال ، تنهائی و کمروئی را کنار زده و وارد جمع شوند وزندگی اجتماعی بیابند ..
کوششهای معلمان در اجتماعی کردن هر جه بیشتر این گونه کودکان و نوجوانان ،از اهمیتی خاصی برخوردار هستند و معلم فهمیدهَ، مهربا ن و دلسوز در موقعیتی قرار دارد که گاه با تغییرات جزئی می تواند کودک منزوی را هر چه بیشتر به فعالیتها ی اجتماعی در مدرسه بکشاند . یک تجربه موفقیت آمیز دریک تجربه موفقیت آمیز دریک گروهی ، چند گروه است او هر گاه در فعالیتهای زندگی واقعی ارضاء شود نیازی به عقب نشینی به میدان رویاهای خویش برای ارضای خواسته هایش نخواهد داشت . معلم آگاه بایدتوجه داشته باشد که کودک کمرو ومنزوی نیزدارای توانائی اوشایستگی های ویژه ای است که با راهنمائی وتشویق می تواند انها رادر یک فعالیت گروهی بکار گرفت . هرگاه شرکت وی در فعالیتی با تحسین دیگران همرا ه باشد ، او تشویق به تکرار عمل موفقیت آمیز خویش در موقعیتهای گروهی خواهد شد . موفقیت در یک عمل تا حد زیادی در بالا بردن اعتماد به نفس کودک ،و نتیجتا در تغییر نگرشهای کودکان دیگر نسبت به او تاثیر خواهد گذارد .

 

نا گفته نماند که (تربیت اجتماعی ) مقوله ای مهم و قابل بحث و بسط فراوان است ودراین مجمل نمی گنجد .

 

2. ایجاد و تقویت اعتماد به نفس :
توکل واتکا ء به خدا ,اعتماد بخود وتکیه به والدین ومربیان در انجام وظایف و مسئولیتها از مهمترین احتیاجات بشر برای درمسیر الی الله است. کودک خردسال با اعتماد به والدین با جرات و اطمینان خاطر به پیش میرود وبااعتماد بخود از عهده راه رفتن ،سخن گفتن ، مقاومت و دفاع از خود برمی آید . والدین و معلمان همانند همان ستون و عصا برای دانش آموزان هستند . با اتکاء به آنها راه می روند ،زندگی می کنند ،از معلمان خود دفاع می کنند . زمانی که فرد خود قادر است اسمش را بگوید ،غذایش را بخوردبند کفشش ر ا ببندد ، جوراب ولباسش را بپوشد ، حرفش رابزند،نظرش را اظهار نماید ،گوشه کاری ر ابگیرد و در انجام امور همراه و همفکر ومشاور خانواده باشد اگراز انجام این توانائی ها محروم گردد،عدم اعتماد به نفس پید امی کند ،احساس خردی وذلت و خواری وشکست وبی کفایتی وتزلزل می نماید و گوشه گیری ، گرفتگی و رویاپردازی نیز از جمله آثارزیان بار این احساس است هنگامی که توانائی ویا ناتوانائی و ضعف کودک ویا نوجوانی به باد استهزاء گرفته می شود وباکلمات و جملاتی از قبیل نیم وجبی تو نمی توانی  آخر فسقلی این کارها به تو نیامده  بچه جان کله گندگی نکن  برای تو زود است بیعرضه نمی توانی و ... به تمسخر گرفته می شود ، دیگر نباید انتظار اعتماد به نفس از او داشته باشیم .

 

اگر کودک ونوجوان اجازه یافت تا آزادانه به ارزیابی جنبه های قدر ت و ضعف خود بپرداز د وسر درآورد ، اگر بجای (تو نمی توانی ) ،(تو می توانی ) را به آنها تذکر والقاء نمائیم ، اگر به ائ تفهیم کنیم که ناگزیر است سر پای خود بایستد وناچار است اوضاع خود را خود سر وسامان دهد ، اگر شرایط و موجباتی فراهم آوریم که بتواند به هدفشان برسد وپیروزشود ،اگر خویش بینی وزنده بودن و کسی بودن را به او بفهمانیم ، اگر با تشریق و تقویت ،حرکتش ر ا تسریع و قوت ببخشیم ،اگر با فعالیتهای ورزشی شایستگی و لیاقت را به او نشان دهیم ، اگر عزیزوکریمش بدانیم واحساسات مثبت اورا پذیرفته و لبخندش را جواب دهیم در حقیقت اعتماد به نفس رادر او ایجاد و تقویت نموده ایم و اعتماد بخود ، آغاز خروج از گوشه گیری و انزوا طلبی است .

 

خلاصه :

 

گوشه گیری به معنی تنهائی ودر انزوا و خلوت تشستن است وگوشه گیرفردی است که از حضور در جمع خودداری می کند ودر فعالیتهای اجتماعی شرکت نمی جوید ، گوشه گیری زمانی غیرعادی ومرض است که سازگاری فردرا با محیط و روابط او را با اطرافیان مختل سازد .انسان گوشه گیر ، عبوس و غمگین و بی دقت وبی توجه است ،زود مایوس می شود ، دردرس وتحصیلانش شکست می خورد ، از انجام کارها فراری است ، بیقرار و پریشان است ، وبه خیالبافی می پردازد.

 

عوامل متعددی موجب پیدایش گوشه گیری می گردند که ازآن جمله می توان برآورده نشدن نیازهای کودک به طور صحیح نواقص جسمی ، کشمکشها و اختلالا ت خانوادگی ،احساس عدم تعلق ، تحقیر ، وسرزنش و تمسخر ، و حمایت افراطی همراه با اغماض رانام برد . گوشه گیری شیوه های درمانی گونا گونی داردو معلمان و والدین نقش به سزایی در رفع آن ایفا می کنند . شرکت دادن فر د گوشه گیر در فعالیتهای اجتماعی به طریق صحیح ، تقویت اعتماد به نفس ، برقراری رابطه عاطفی نزدیک و صمیمی و گوش دادن به او ، و رفع عواملی که زمینه ساز گوشه گیری هستند ، ازجمله روشهای درمان گوشه گیری محسوب می گردند.
+ نوشته شده در  جمعه 25 بهمن1387ساعت 23:53  توسط آزمون‌یار پویا  |